Na szlakach historii naszej gminy

Pierwsze, udokumentowane badaniami archeologicznymi ślady ludzkiego osadnictwa na ziemiach dzisiejszej Gminy Kocmyrzów-Luborzyca pochodzą z epoki neolitu (młodszej epoki kamienia) czyli okresu datowanego na lata 5000 -1800 pne. Z okresu tego pochodzi min. odkryta w Wilkowie urna oraz odnaleziona w Goszczy siekiera kamienna. Dziś obydwa te znaleziska znajdują się w Muzeum Świętokrzyskim w Kielcach.

Najbardziej owocne dla odkrywania prehistorycznych śladów historii tych ziem były prowadzone przez archeologów z Polskiej Akademii Umiejętności w latach 30 – tych XX wieku prace wykopaliskowe na terenie Goszyc i ich okolic. Potwierdziły one w pełni ciągłość osadnictwa ludzkiego w tych okolicach na przestrzeni wieków. Odkryto tu min. ślady kultury łużyckiej (pozostałości cmentarza ciałopalnego), kultury trzcinieckiej (ceramika) a także zabytki archeologiczne pochodzące z okresu wpływów kultury późnorzymskiej (II-IV wiek ne.) Szereg pojedynczych odkryć archeologicznych wskazuje na to, iż w okresach prehistorycznych osady ludzkie istniały nie tylko w Wilkowie, Goszczy i Goszycach, ale również w takich miejscowościach jak Łuczyce, Skrzeszowice, Wiktorowice, Czulice czy Karniów. W tej ostatniej miejscowości u schyłku XIX w. odkryto pochodzące najprawdopodobniej z późnego neolitu popielnicę oraz naczynie z charakterystycznym uchwytem w kształcie półksiężyca.
W epoce średniowiecza tereny te przeżywały okres znacznego rozwoju gospodarczego i społecznego. Urodzajne ziemie, położone w pobliżu stołecznego Krakowa stały się jego naturalnym zapleczem rolniczym. Nie bez znaczenia dla rozwoju tych obszarów było usytuowanie ich wzdłuż jednego z najważniejszych ówczesnych szlaków drogowych, który łączył Kraków z Wiślicą. Nie przerwały go nawet tak dramatyczne wydarzenia jak niszczycielskie najazdy tatarskie z lat 1241 i 1259/1260. O gospodarczym rozkwicie tych ziem najlepiej świadczyć może fakt uznania przez historyków majątku biskupów krakowskich znajdującego się w parafii luborzyckiej za jeden z najbardziej dochodowych spośród wszystkich posiadanych przez nich w XIV wieku. Biskupi dwór w Luborzycy odwiedzali min. Władysław Jagiełło i jego małżonka św. Jadwiga (1393 r.).

Najstarszy z istniejących do dziś na tych ziemiach kościołów został ufundowany i wybudowany w Luborzycy jeszcze na początku XIII w. (1218-1229) przez biskupa krakowskiego bł. Iwo Odrowąża. Z kolei pierwsze informacje potwierdzające istnienie kościołów w Czulicach i Goszczy pochodzą z XIV wieku. Wspomniana już kilkakrotnie Goszcza jest najstarszą z odnotowanych w dokumentach pisanych miejscowością z tworzących dzisiejszą naszą gminę . Pierwsza informacja o jej istnieniu pojawia się w dokumencie biskupa krakowskiego Gedki z roku 1198. Zachowane do dnia dzisiejszego dokumenty (w tym zwłaszcza„ Liber beneficiorum” Jana Długosza) pozwalają stwierdzić, iż zdecydowana większość miejscowości dzisiejszej Gminy Kocmyrzów-Luborzyca istniała już w epoce średniowiecza. Wyjątkami są tylko Baranówka i Wysiołek Luborzycki, które jako odrębne miejscowości (sołectwa) ukształtowały się w pierwszych dekadach XX stulecia.
W okresie średniowiecza została także ukształtowana struktura własności ziemskiej na tych obszarach. Dominująca rola przypadła własności duchownej. Największymi posiadaczami ziemskimi było Biskupstwo Krakowskie (min. większość ziem parafii luborzyckiej, Zastów) oraz Kapituła Krakowska (min. ziemie parafii w Goszczy, Dojazdów). Pojedyncze miejscowości należały do zgromadzeń zakonnych np. Wiktorowice były własnością Cystersów z Mogiły, Wilków Benedyktynów z Tyńca a Pietrzejowice Benedyktynów z klasztoru Łysogórskiego. Pozostałe miejscowości takie jak np. Łuczyce, Rawałowice, Kocmyrzów, Czulice czy Goszyce były własnością prywatną. Warto zauważyć, iż na obszarach tych nie istniały majątki, które stanowiły by własność królewską. Tak przedstawiona struktura własności ziemskiej z nieznacznymi tylko zmianami przetrwała niemal do początku XIX wieku.
Jedną z przełomowych dat w historii tych ziem był rok 1401. Wtedy to ówczesny biskup krakowski Piotr Wysz z Radolin przekazał probostwo w Luborzycy wraz z pochodzącymi z tej parafii dochodami na rzecz Akademii Krakowskiej. Darowizna ta przekazana została początkowo na rzecz całej krakowskiej Alma Mater. Ostatecznie jednak od roku 1422 beneficjum luborzyckie stało się uposażeniem Kolegium Prawników Akademii Krakowskiej (Uniwersytetu Jagiellońskiego). Od tegoż roku wyboru luborzyckiego proboszcza dokonywało Zgromadzenie Uniwersytetu (dziś byłby to Senat tej uczelni), a ostatecznie nominację zatwierdzał biskup krakowski. Proboszczem w Luborzycy był zawsze jeden z profesorów lub doktorów wspomnianego Kolegium Prawników. Taka sytuacja trwała aż do trzeciego rozbioru i upadku I Rzeczypospolitej. Spośród licznego grona proboszczów luborzyckich związanych z krakowską uczelnią wymieńmy tu tylko nazwiska Mikołaja Hinczowicza, podskarbiego króla Władysława Jagiełły, (prawdopodobnego inicjatora budowy murowanego kościoła w Luborzycy - ok. 1433r.), Mikołaja Dobrocieskiego - rektora krakowskiego Uniwersytetu, wybitnego kaznodzieję przełomu XVI/XVII w., który ofiarował luborzyckiemu kościołowi wiele bezcennych dziś przedmiotów liturgicznych czy księdza profesora Andrzeja Lipiewicza, który w trudnych latach siedemdziesiątych XVIII w. wykazał wielką troskę o kościół luborzycki.
Związki luborzyckiej z krakowskim Uniwersytetem przyniosły znaczący rozwój oświaty na tym ziemiach. Już w połowie XV stulecia znajdujemy w źródłach informację o istnieniu w Luborzycy szkoły parafialnej, znajdującej się pod opieką Uniwersytetu. Uczęszczali do niej chłopscy synowie wywodzący się nie tylko spośród mieszkańców parafii w Luborzycy. Swój najlepszy okres przeżywała luborzycka szkoła w drugiej połowie XV i na początku XVI wieku. Wtedy to wielu jej wychowanków trafiało w szeregi krakowskich studentów. Byli wśród nich chłopscy synowie z takich miejscowości jak Maciejowice, Pietrzejowice, Rawałowice, Luborzyca, Wilków czy Karniów.